مقایسه مقامات سیر و سلوک در عرفان اسلامی و تائوئیسم

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ادیان و عرفان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آیت الله آملی

2 استادیار، گروه ادیان و عرفان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آیت الله آملی

3 استادیار، گروه عرفان اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائمشهر

چکیده

سلوک، حرکت از نقطه مبدأ به سوی مقصد است. در سلوک عرفانی مقصد و نقطه پایان، فنای در توحید است. سلوک عرفانی که سفری انفسی و باطنی جهت نیل به ذروه کمال معنوی است در اندیشه‌های عرفانی در قالب مقاماتی ترسیم شده است. در این جستار با روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای منازل سلوک عرفانی در عرفان اسلامی و تائوئیسم مورد بحث تطبیقی قرار می­گیرند تا به این سؤال پاسخ داده شود که وجوه اشتراک و اختلاف ساختار مقامات سلوک در عرفان اسلامی و عرفان تائوئی کدام‌اند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در هر دو سلوک عرفان و تصوف اسلامی و عرفان تائوئی، سالک با پشت سر گذاشتن مراحل و مقامات سلوک و تزکیه از آلایش‌های نفسانی به وارستگی و معرفت و بصیرت شهودی دست یافته و در نهایت در فقر و فنای عرفانی و معادل آن در تائوئیسم به اشراق و شهود تائو نائل می‌گردد. عمده‌ترین افتراقات، دید شریعت­مدارانه سالک مسلمان است که با تأکید بر عبادات حبّی در پی عبودیّت و کسب رضایت پروردگار خویش است. حال آنکه نظام سلوکی تائوئیسم فاقد چنین مفاهیمی است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن‌عربی، ‌محی الدین. 1368ش، الفتوحات المکیة، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
ابن‌عربی، ‌محی الدین. 2004م، رسائل(رسالة الأنوار وحلیة الأبدال)، بیروت: دار الکتب العلمیه.
احسایی، ابن ابی جمهور. 1405ق، عوالی اللئالی، قم: سید الشهدا.
انصاری، خواجه عبداﷲ. 1361ش، منازل السائرین، ترجمه عبدالغفور روانفرهادی، تهران: مولی.
انصاری، خواجه عبداﷲ. 1373ش، مجموعه رسائل فارسی، تصحیح محمد سرور مولایی، چ1، تهران: توس.
ایزوتسو، توشیهیکو. 1394ش، صوفیسم و تائوئیسم، ترجمه محمد جواد گوهری، چ6، تهران: نشر روزنه.
ایکهورن، ورنر. 1389ش، دانشنامه فشرده ادیان زنده(آیین تائو)، ترجمه نزهت صفای اصفهانی. چ1، تهران: نشر مرکز.
آدلر، جوزف. 1392ش، دین‌های چینی، ترجمه حسن افشار، تهران: نشر مرکز.
آرتیمانی، رضی الدین. بی‌تا، دیوان اشعار، به کوشش محمد رسا, بی جا: بی نا.
بقلی شیرازی، روزبهان. 1374ش، شرح شطحیات، تصحیح هانری کربن، تهران: طهوری.
پاشایی، ع. 1394ش، تائو راهی برای تفکر، چ6، تهران: انتشارات حیدری.
چو جای و وینبرگ چای. 1369ش، تاریخ فلسفه چین، مترجم: ع، پاشایی، تهران: انتشارات گفتار.
چوآنگ دزو. 1385ش، چوآنگ دزو، مترجم: مسعود شیر بچه و مریم کمالی، چ1، تهران: انتشارت میترا.
سجادی، سید جعفر. 1375ش، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چ3، تهران: طهوری.  
سرّاج طوسی، ابونصر عبداﷲ بن علی. 1382ش، اللمع فی التصوف الاسلامی، تصحیح و تحشیه رینولد آلن نیکلسون، ترجمه مهدی حجتی، تهران: اساطیر. 
سلمی، ابو عبد الرحمن. 1372ق، طبقات الصوفیة، تحقیق نورالدین شریبه، مصر: دار الکتاب العربی.
سهروردی، شهاب­الدین یحیی بن حبش. 1364ش، عوارف المعارف، به اهتمام قاسم انصاری، تهران: علمی فرهنگی.
عطار نیشابوری، فریدالدین. 1381ش، الهی نامه، تصحیح فؤاد روحانی، چ6، تهران: زوار.
عین القضات همدانی، ابوالمعالی عبدالله بن محمد بن علی بن حسن بن علی میانجی. 1392ش، تمهیدات، به تصحیح عفیف عسیران، چ9، تهران: منوچهری.
غزالی طوسی، ابوحامد محمد. 1368ش، کیمیای سعادت، چ4، تهران: علمی فرهنگی.
غزالی طوسی، ابوحامد محمد. 1371ش، کیمیای سعادت، به کوشش حسین خدیو جم، تهران: علمی فرهنگی.
قشیری، ابوالقاسم. 1374ش، رساله قشیریه، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، تهران: علمی فرهنگی.
قیصری، داوود. 1375ش، شرح فصوص الحکم، به کوشش سید جلال الدین آشتیانی، تهران: علمی فرهنگی.
کالتنمارک، ماکس. 1369ش، لائوتزو و آیین تائو، مترجم: شهرنوش پارسی پور، تهران: انتشارات به نگار.
گنون، رنه. 1387ش، نگرشی به مکتب باطنی اسلام و تائوئیسم، ترجمه دلارام قهرمان، تهران: انتشارات حکمت.
لاهیجی، شمس­الدین محمد. 1385ش، مفاتیح الإعجاز فی شرح گلشن راز، مقدمه و تصحیح محمدرضا برزگر خالقی و عفت کرباسی، تهران: زوار.
لائوتسه، 1391ش، تائوتچینگ، ترجمه سودابه فضائلی، چ1، قم: انتشارات ادیان.
مجلسی، محمد باقر. 1403ق، بحار الأنوار، چ2، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مستملی بخاری، ابو ابراهیم اسماعیل بن محمد بن عبدالله. 1373ش، شرح التعرف، تصحیح محمد روشن، تهران: اساطیر.
مولوی، جلال الدین. 1387ش، مثنوی معنوی، به اهتمام توفیق سبحانی، تهران: روزنه.
میبدی، ابوالفضل رشید الدین. 1371ش، کشف الأسرار وعدة الأبرار، به اهتمام علی اصغر حکمت، تهران: بی نا.
میلر، جیمز. 1395ش، مقدمه‌ای کوتاه بر آیین دائو، مترجم: مهدی لک‌زایی و ابوبکر ساوار، چ1، قم: نشر ادیان.
نسفی، عزیزالدین. 1388ش، الانسان الکامل، تصحیح ماژیران موله، تهران: انتشارات طهوری.
نیکلسون، رینولد آلن. 1384ش، شرح مثنوی معنوی مولوی، چ1، تهران: علمی فرهنگی.
واتس، آلن. 1379ش، آئین دائو طریقتی ماورای پویندگی، ترجمه فریده مهدوی دامغانی. چ1، تهران: نشر تیر.
واتس، آلن. 1384ش، دائو شیوه آبگونه، ترجمه مجید آصفی، چ اول، تهران: نشر کلام شیوا.
ویلهلم، ریچارد. 1393ش، راز گل زرین، پیشگفتار کارل گوستاو یونگ، ترجمه هرمز ریاحی، تهران: نشر نی.
هجویری، علی بن عثمان. 1386ش، کشف المحجوب، تصحیح محمود عابدی، تهران: سروش.
همایی، جلال الدین. 1374ش، تصوف در اسلام و نگاهی به عرفان ابو سعید ابوالخیر، قم: نشر هما.
مقالات
پناهی آراللو، مائده. 1389ش، «انسان کامل- فرزانه»، اطلاعات حکمت و معرفت، ش 11، صص 47- 51.
عاقلی، سیامک. بی‌تا، «تائو کهن‌ترین مکتب عرفان چینی»، مجله دین و عرفان، آدینه ش27، صص 32- 33.
فریدی، مریم و مهدی تدین. 1392ش، «از فنا تا وحدت در اندیشه مولانا و ابن فارض»، مطالعات ادبیات تطبیقی، ش 27، صص 7-27.