تجلّی اندیشه‌ها و دلتنگی‌های سیاسی در اشعار سیاوش کسرایی و بدر شاکر السیّاب

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران

چکیده

ادبیات انتقادی و اعتراضی منعکس­کننده جهت­گیری­ها و دغدغه­های معترضان علیه حاکمیت­هاست. این اندیشه­ها که خودآگاه و یا ناخودآگاه در آثار شاعران مجال ظهور می­یابد؛ زمینه مشترکی را در ادبیات ملل مختلف فراهم کرده است. اشعار سیاوش کسرایی و بدر شاکر السیّاب(شاعر عراقی) به دلیل مواجه شدن با ناکامی‌های سیاسی مشابه از این جهت قابل بررسی است. یافته­های پژوهش پیش رو حاکی از آن است که ناامیدی، دلتنگی و سرخوردگی سیاسی از بن­مایه­های اصلی اشعار هر دو شاعر است. هر دو با پناه بردن به حسرت و تنهایی، ابراز عشق به وطن، استفاده از اسطوره­ها، گله از زمانه و مردم زمانه و ابراز انزجار از خائنان برای بیان دلتنگی­های سیاسی خود بهره برده­اند. هر دو به دنبال بهشت گمشده­ای جهت رهایی از فضای سیاسی موجود هستند. احساس شکست، فریب خوردن، سرگشتگی و حتی پشیمانی در اشعار کسرایی بارزتر است. امید و ناامیدی در اشعار کسرایی پابه‌پای هم پیش می‌روند ولی در اشعار سیّاب با دو مرحله زندگی­اش در ارتباط‌اند. تنهایی و مرگ­اندیشی در اشعار هر دو شاعر وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


آبراهامیان، یراوند. 1385ش، ایران بین دو انقلاب، ترجمه کاظم فیروزمند و همکاران، تهران: نشر مرکز.
بلاطه، عیسی. 2007م، بدر شاکرالسیّاب؛ حیاته وشعره، چ 7، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.
جحا، میشال خلیل. 1999م، الشعر العربی الحدیث، بیروت: دار الآداب.
راضی جعفر، محمد. 1999م، الإغتراب فی الشعر العراقی المعاصر؛ مرحلة الرّواد، الطبعة الاولی، دمشق: اتّحاد الکتاب العرب.
روزبه، محمدرضا. 1391ش، ادبیات معاصر ایران، چ5، تهران: نشر روزگار.
زرقانی، مهدی. 1391ش، چشم انداز شعر معاصر ایران، جریان شناسی شعر معاصر ایران در قرن بیستم، چ1 از تحریر2، تهران: نشر ثالث.
سیّاب، بدر شاکر. 2000م، دیوان، بیروت: دار العودة.
سیّاب، بدر شاکر. 2005م، دیوان، بیروت: دار العودة.
شریفی، فیض. 1391ش، شعر زمان ما، چ1، تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
شمیسا، سیروس. 1383ش، نقد ادبی، چ4، تهران: انتشارات فردوس.
عابدی، کامیار. 1379ش، شبان بزرگ امید بررسی زندگی و آثار سیاوش کسرایی، چ1، تهران: نشر کتاب نادر.
علی، عبدالرضا. 1978ش، الأسطورة فی شعر السیاب، بغداد: منشورات وزارة الثقافة والفنون.
عوض، ریتا. 1978ش، بدر شاکر السیّاب اسطوره پرداز شعر عرب، بغداد: المؤسسة للدراسات والنشر.
فرزاد، عبد الحسین. 1377ش، المنهج فی تاریخ الأدب العربی، تهران: سخن.
فرزاد، عبد الحسین.1380ش، شعر پویای معاصر عرب؛ رؤیا و کابوس، چ1، تهران: مروارید.
کسرایی، سیاوش. 1382ش الف، مجموعه شعر آوا، چ3، تهران: نادر.
کسرایی، سیاوش. 1382ش ب، سنگ و شبنم: دوبیتی، رباعی، ترانه، چ4، تهران: نشر کتاب نادر.
کسرایی، سیاوش. 1382ش ج، با دماوند خاموش، چ4، تهران: نادر.
کسرایی، سیاوش. 1382ش د، از قرق تا خروسخوان، چ4، تهران: نادر.
کسرایی، سیاوش. 1382ش ه، مهره سرخ، چ5، تهران: نادر.
کسرایی، سیاوش. 1385ش الف، آرش کمانگیر، چ8، تهران: نادر.
کسرایی، سیاوش. 1385ش ب، خانگی، چ4، تهران: نادر.
کسرایی، سیاوش. 1385ش ج، به سرخی آتش به طعم دود، چ4، تهران: نادر.
کسرایی، سیاوش. 1385ش د، تراشه‌های تبر، چ4، تهران: نادر.
کسرایی، سیاوش. 1386ش، از آوا تا هوای افتاب مجموعه اشعار، چ2، تهران: نادر.
کلیاشتورینا، وراب. 1380ش، شعر نو در ایران، ترجمه همایون تاج طباطبایی، تهران: نگاه.
لنگرودی، شمس. 1390ش، تاریخ تحلیلی شعر نو، ج2، چ6، تهران: نشر مرکز.
نعمان، خلف رشید. 1426ش، الحزن فی شعر بدر شاکر السیاب، ط1، بیروت: دار العربیة للموسوعات.
وحدت، فرزین. 1382ش، رویارویی فکری ایران با مدرنیّت، ترجمه مهدی حقیقت­خواه، تهران: ققنوس.
 
مقالات
فرزاد، عبدالحسین. 1386ش، «نگاهی تطبیقی به شعر معاصر ایران و عرب»، فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی، سال اول، شماره 1، صص 63-76.
معروف، یحیی و پیمان صالحی. 1390ش، «نقد توصیفی- تحلیلی اسطوره در شعر بدر شاکر السیّاب»، فصلنامه نقد و ادبیات تطبیقی، سال اول، شماره1، صص150-129.