بررسی تطبیقی گیاه تباری در اساطیر جهان

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی(ره)شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

از اسطوره آفرینش تا مرگ، گیاهان همواره جایگاه ویژه­ای در اندیشه­های بشر نخستین داشته­اند. اهمیت گیاهان در تغذیه انسان، جان بخشی به طبیعت، ارتباط با ماورا و میل به کشف رازهای دنیای مادی از دلایل ارتباط بشر با طبیعت است. گیاه‌تباری و خداگیاهی از نشانه‌های قبایل توتمیزم است که افراد به دنبال درگیری‌های ذهنی درباره پیدایش خلقت و جهان پس از مرگ، نسل خود را به حیوان و یا گیاهی نسبت می‌دادند. نگرش به چرخه طبیعت، مرگ و زایش دوباره گیاهان و رویش آنان در کنار جسدی که به خاک سپرده می‌شد، اساطیر خلقت از گیاه و خدا گیاهان را در ذهن بارورتر می‌نمود. هدف از این جستار بررسی خداگیاهی و گیاه تباری در اساطیر ملل و همچنین علت همسانی برخی از این اساطیر است زیرا پژوهش در اسطوره‌های بدوی به سبب ماهیت یکسان آن‌ها باعث کشف اشتراکات فرهنگی در میان جوامع می‌گردد. روش پژوهش در این تحقیق تحلیلی- توصیفی است.


کلیدواژه‌ها


 
کتابنامه
قرآن کریم.
اشرف زاده، رضا. 1386ش، فرهنگ بازیافته‌های ادبی از متون پیشین، تهران: نشر سخن گستر و معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد.
ایونس، ورونیکا. 1373ش، اساطیر هند، ترجمه باجلان فرخی و محمد حسین، تهران: نشر گلشن.
بهار، مهرداد. 1374ش، جستاری چند در فرهنگ ایران، تهران: نشر فکر روز.
پرون، استیوارت. 1381ش، اساطیر رم، ترجمه باجلان فرخی و محمد حسین، تهران: اساطیر.
پورداوود، ابراهیم. 2536، یشت‌ها، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
حصوری، علی. 1378ش، سیاوشان، تهران: نشر چشمه.
دادگی، فرنبغ. 1385ش، بندهش، گزارش: مهرداد بهار، تهران: نشر توس.
دوبوکور، مونیک. 1376ش، رمزهای زنده جهان، ترجمه جلال ستاری، تهران: مرکز.
رضایی، مهدی. 1383ش، آفرینش و مرگ در اساطیر، تهران: نشر اساطیر.
رضی، هاشم. 1346ش، فرهنگ نام‌های اوستا، تهران: نشر فروهر.
شوالیه، ژان و آلن گربران. 1379ش، فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، تهران: جیحون.
فردوسی، ابوالقاسم. 1389ش، شاهنامه فردوسی، به تصحیح ژول مول، تهران: نشر الهام.
کریستین سن، آرتور. 1386ش، نمونه‌های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه‌های ایران، ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر چشمه.
کویاجی، جهانگیر. 1380ش، بنیادهای اسطوره و حماسه ایران، گزارش و ویرایش: جلیل دوستخواه، تهران: آگه.
گریمال، پیر. 1367ش، فرهنگ اساطیر یونان و رم، ترجمه احمد بهمنش، تهران: امیرکبیر.
میبدی، رشید الدین. 1371ش، کشف‌ الأسرار و عدة الأبرار، به اهتمام علی اصغر حکمت، تهران: امیرکبیر.
میرفخرایی، مهشید. 1366ش، آفرینش در ادیان، تهران: انتشارات مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
میرفخرایی، مهشید. 1390ش، روایت پهلوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
همیلتون، ادیت. 1383ش، سیری در اساطیر یونان و رم، ترجمه عبدالحسین شریفیان، تهران: اساطیر.
هینلز، جان راسل. 1383ش، شناخت اساطیر ایران، ترجمه محمد حسین باجلان فرخی، تهران: اساطیر.
یونگ، کارل گوستاو. 1385ش، روان شناسی ضمیر ناخودآگاه، ترجمه محمدعلی امیری، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
 
مقالات
اشرف زاده، رضا. 1389ش، «وایو، ایزد آرزوها»، نشریه علمی پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، سال 7، ش 28، صص 9-18.
انوشیروانی، علیرضا. 1389ش، «ضرورت ادبیات تطبیقی در ایران»، ویژه نامه ادبیات تطبیقی فرهنگستان، د1، ش1، صص38-6.

جعفری، ناهید. 1395ش، «بررسی تطبیقی جلوه‌ها و کارکردهای اسطوره‌ای آب در «شاهنامه» با «ایلیاد»»، فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی، دوره10، شماره 40، صص174-157.

رضایی، مهدی. 1383ش، «اساطیر پیدایش انسان»، کتاب ماه هنر، ش 75-76، صص83-57.