بررسی تطبیقی رذایل اخلاقی در حدیقة الحقیقة سنایی و بوستان سعدی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد

چکیده

اندرزها و تعالیم اخلاقی، همواره جزو مفاهیم برجسته شعر بوده و سنایی و سعدی از جمله شاعران اخلاق­مدار و اخلاق­گرا هستند. ما در این پژوهش به بررسی تطبیقی مضامین اخلاقی در «حدیقۀ الحقیقة» سنایی و «بوستان» سعدی با رویکرد تحلیل محتوا پرداخته­ایم. نگارنده پس از مقدمه­ای در اخلاق و مضامین اخلاقی، عمده توجه را با در نظر گرفتن اندیشه­های سنایی و سعدی در دو اثر مذکور بر اساس مبارزه با نفس معطوف داشته و در این زمینه­ها از آیات قرآن، احادیث و اشعاری که گواه اثبات این مطلب بوده، استفاده شایانی کرده و در نتیجه­گیری ملحوظ داشته است. در نهایت این دستاورد حاصل شد که محور مشترک تعالیم اخلاقی «حدیقۀ الحقیقة» سنایی و «بوستان» سعدی، سعادت انسان بوده است. سنایی با زبانی روان و با بیانی عرفانی و نگاه شریعت­مدارانه، مخاطبانش را به رعایت فضایل اخلاقی و پرهیز از رذایل اخلاقی در جهت اصلاح جامعه دعوت می­کند. سعدی هم انسان آرمانی خود را در هر مرتبه اجتماعی که باشد به مبارزه نفسانی و اخلاق­مداری فرا می­خواند.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
قرآن کریم. ترجمه محمد مهدی فولادوند.
نهج البلاغه. ترجمه محمد دشتی.
تمیمی آمدی، عبدالواحد. 1366ش، غرر الحکم ودُرر الکلم، شرح جمال­الدین محمد خوانساری. مقدمه و تصحیح و تعلیق میرجلال­الدین حسینی ارموی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
سعدی، مشرف الدین مصلح بن عبدالله. 1381ش، بوستان، به تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: امیرکبیر.
سنایی، ابوالمجد. 1368ش، حدیقة ‌الحقیقة وطریقۀ الشریعة، تصحیح مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
طوسی، خواجه نصیرالدین. ۱۳63ش، اخلاق ناصری، تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران: چاپ و صحافی شرکت افست.
غزالی، ابوحامد محمد بن محمد. 1374ش، کیمیای سعادت، به کوشش حسین خدیو جم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
فنایی، ا. 1384ش، دین در ترازوی اخلاق(پژوهشی در باب نسبت میان اخلاق دینی و اخلاق سکولار)، تهران: صراط.
کلینی، محمدبن یعقوب. 1348ش، اصول کافی، ترجمه سیدجواد مصطفوی، تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اهل بیت(ع).
مؤتمن، زین­العابدین. 1352ش، تحول شعر فارسی، تهران: کتابخانه طهوری.
نراقی، احمد بن محمد. بی­تا، معراج السعادة، تهران: رشیدی.
نصرت، امین. 1365ش، اخلاق، اقتباس و ترجمه از تهذیب الأخلاق، بی جا: بی نا.
یوسفی، غلامحسین. 1371ش، چشمه روشن، تهران: علمی.
 
مقالات
نصر اصفهانی، علی. 1387ش، «بررسی تطبیقی دیدگاه سعدی و اندیشمندان غربی»، فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی، دانشگاه آزاد جیرفت، دوره 3، شماره 9، صص 187-204.