تبیین شاخصه دینی در اندیشه حکومتی سعدی و طرطوشی؛ موردکاوی گلستان و سراج الملوک

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زنجان

2 مدرس گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه گیلان

چکیده

آثار مختلفی در ادبیات فارسی و عربی پدید آمده‌اند که با رویکردی موعظه‌گونه، اقشار مختلف مردم را مورد مناصحه و ارشاد قرار داده و سعی در تقویت اخلاق و تحکیم مدنیت جامعه داشته‌اند. از جمله این اقشار سلاطین و شاهان هستند که نویسندگان این آثار، این گروه را مخاطب قرار داده و تلاش نموده­اند جایگاه سلطان و شیوه‌هایی حکومتی وی را تشریح نمایند و در این میان به اصول دینی، سیاسی، و اخلاقی و مدیریتی و نظائر آن توجه داشته‌اند. سعدی در «گلستان» خود در بابی مخصوص به سیرت پادشاهان و در دیگر ابواب به طور گذرا، به اخلاق و محاسن و مساوی این گروه می‌پردازد و به نوعی بایدها و نبایدهای آن‌ها را ذکر می­کند. طرطوشی نیز در «سراج الملوک» درباره سلاطین سخن رانده و اصول اخلاقی و سیاسی که باید ملک به آن آراسته باشد را بیان می­دارد. این پژوهش در صدد است تا به شکلی ویژه، نقش شاخصه دینی را در اندیشه حکومتی سعدی و طرطوشی در سه محور جایگاه سلطان، شیوه حکومتی، و مفهوم زوال پذیری حکومت، مورد بررسی قرار دهد.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
قرآن کریم.
نهج البلاغه.
ابن خلدون، عبدالرحمن. 2001م، مقدّمة ابن خلدون، بیروت: دار الفکر.
ابن طقطقی، محمد بن علی. 2000م، الفخری فی الآداب السلطانیة، بیروت: دار صادر.
آستین، رنی. 1374ش، آشنایی با حکومت، ترجمه: لیلا سازگار، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
حقدار، علی­اصغر. 1382ش، قدرت سیاسی در اندیشه ایرانی، تهران: انتشارات کویر.
راوندی، مرتضی. 1373ش، تاریخ تحولات اجتماعی، چاپ هفتم، تهران: نگاه.
سعدی، مصلح الدین. 1391ش، گلستان، به تصحیح محمدعلی فروغی، تهران: باران.
سعدی، مصلح الدین. 1387ش، گلستان، به تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
سعدی، مصلح­الدین. 1374ش، بوستان سعدی، به تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
السیّال، جمال الدین. بی تا، أبی بکر الطرطوشی، العالم الزاهد الثائر، بی جا: بی نا.
طرطوشی، ابوبکر. 1994م، سراج الملوک، قاهرة: دار المصریة اللبنانیة.
ماسه، هانری. 1364ش، تحقیق درباره سعدی، ترجمه مهدی اردبیلی و غلامحسین یوسفی، تهران: توس.
 
مقالات
صفری نژاد، حسین. 1389ش، «بررسی اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی سعدی»، فصلنامه تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، شماره 28، صص 216- 239.
میلانی، عباس. 1387ش، تجدد و تجدد ستیزی در ایران، چاپ ششم، تهران: نشر اختران.
ظهیری ناو، بیژن و عمران پاک مهر. 1387ش، «اندیشه‌های حکومتی و سیاسی سعدی در بوستان و گلستان»، پژوهشنامه علوم انسانی، شماره 58، صص 99- 122.
کبوتری، جواد. 1396ش، «بررسی تطبیقی سیاست مدن در گلستان سعدی و کلیله و دمنه عربی»، مجله مطالعات ادبیات تطبیقی جیرفت، سال دوازدهم، شماره 46، صص 275- 301.