مقایسه تطبیقی رمزیابی و طلسم گشایی آغازگر بزم‌ها در شاهنامه و هفت پیکر

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر

2 استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوی

چکیده

یکی از ویژگی‌های برجسته تمامی آثار داستانی با بن‌مایه‌های ذهنی، رمزآمیز بودن آن‌هاست به طوری که این ویژگی در «شاهنامه» و «هفت پیکر»، جلوه و برجستگی خاصی دارد از آنجایی که شهریاران و پهلوانان برای گشودن رمزهای پیچیده و طلسمات، به مدد نیروی اهورایی و خردورزی به مبارزه با نیروهای اهریمنی می‌پرداختند و گاه برای گشودن گره‌های فرو بسته و دشوار به کردارهای رمزآمیز روی می‌آوردند و به میمنت رمزگشایی به شادخواری و بزم می‌پرداختند. قهرمانان داستان‌ها جهت گشودن رمزها و اسرار نهفته از ابزارهایی چون اخترشناسی و پیش بینی تقدیر الهی، و مشورت با موبدان و روحانیون و خوابگزاران سخن می‌گویند، و گاه برای نایل شدن به پیروزی، به طالع بینی و شناختن حالات سعد و نحس اختران سپهری روی می‌آورند. در این مقاله، به شیوه توصیفی- تحلیلی و مقایسه‌ای علت یابی علمی به عمل آمده است و نتیجه تحقیق نشان می‌دهد اغلب جشن‌ها ریشه در گشایش رمزها و طلسم‌ها داشته است.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
بلعمی، ابو علی محمد بن محمد. 1368ش، گزیده تاریخ بلعمی، به انتخاب و شرح رضا انزابی نژاد، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
ثعالبی، مرغنی حسین بن محمد. 1372ش، شاهنامه کهن، مترجم: سید محمد روحانی، چاپ اول، مشهد: دانشگاه فردوسی.
خرّمشاهی، بهاء الدین. 1367ش، حافظ نامه، بخش اول، چاپ دوم، تهران: علمی فرهنگی و صدا.
دهخدا، علی اکبر. 1386ش، لغتنامه آنلاین دهخدا.
سجادی، سیّد جعفر. 1375ش، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چاپ سوم، تهران: کتابخانه طهور.
سرّامی، قدمعلی. 1378ش، از رنگ گل تا رنج خار، چاپ سوم، تهران: علمی و فرهنگی.
شوقی نوبر، احمد. 1389ش، گلبانگ عاشقانه، چاپ اول، تبریز: شایسته.
عنصر المعالی. 1368ش، قابوسنامه، به تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ پنجم، تهران: علمی و فرهنگی.
کریستنسن، آرتور. 1390ش، ایران در زمان ساسانیان، مترجم: رشید یاسمی، چاپ سوم، تهران: سمیر.
کزازی، میر جلال الدین. 1392ش، نامه باستان، جلد9-1، تهران: سمت.
معدن کن، معصومه. 1375ش، نگاهی به دنیای خاقانی، جلد اول، چاپ اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
معین، محمد. 1368ش، فرهنگ معین، تهران: امیرکبیر.
نظامی، الیاس بن یوسف. 1391ش، هفت پیکر، به کوشش بهروز ثروتیان، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
 
مقالات
حشمتی، مهناز و حسن کیاده و معصومه باقری. 1393ش، «پیشگوئی و طالع بینی در متون ایرانی»، دوفصلنامه فرهنگ ادبیات عامّه، شماره 3.
قوامی، آسیه و فرهاد براتی. 1398ش، «بررسی تحلیلی نمادها و عناصر اسطوره‌ای مشترک در شاهنامه و غزلیات شمس»، مطالعات ادبیات تطبیقی، سال سیزدهم، شماره 52، زمستان.