بررسی تصاویر آپوکالپتیک در شعر خلیل حاوی در پرتو تصاویر آپوکالپتیک کتاب مقدس

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

4 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

ادبیات آپوکالیپتیک را می‌توان قسمی ادبیات آرمان‌گرایانه به شمار آورد که در آن شاعر- نویسنده از وضع اکنونی جامعه خود و گردش امور ناخرسند و ناراضی است و با استمداد از قوه تخیل آفرینشگرانه­اش در پی ایجاد جهانی آرمانی، جهانی غیر از جهان اکنونی است. در این نوع از ادبیات، هیمنه اضطراب و فروبستگی­ها و نابهنجاری­های سیاسی، اجتماعی و دینی و ناتوانی در غلبه برآن، نگاه شاعر- نویسنده را به آینده معطوف می­دارد، بدین سان زمان حال منشأ و خاستگاه آگاهی تاریخی او می­شود و زمان حال را از منظر آینده مورد داوری و سنجش قرار می­دهد. در جستار پیش رو تلاش بر آن است تا ضمن بررسی تصاویر آپوکالپتیکی و مؤلفه­های آن در شعر خلیل حاوی به روش تحلیلی- تطبیقی به تطبیق آن تصاویر با تصاویر آپوکالپتیکی کتاب مقدس و نیز به بررسی میزان تأثیرپذیری خلیل حاوی از کتاب مقدس بپردازند. از نتایج برآمده از این پژوهش می­توان به این دو نکته اشاره کرد: اولاً خلیل حاوی در تصاویر آپوکالپتیک شعرش کاملاً تحت تأثیر کتاب مقدس است. ثانیاً خلیل حاوی بهشت موعود خود را در این جهان بنا می­کند.

کلیدواژه‌ها


کتاب مقدس.
اسمیت، ژوئل. 1383ش، فرهنگ اساطیر یونان ورم، ترجمه شهلا برادران خسروشاهی، تهران: روزبهان.
الحاوی، خلیل. 1993م، دیوان خلیل حاوی، بیروت: دار العروة.
حلاوی، یوسف. 1994م، الأسطورة فی الشعر العربی المعاصر، الطبعة الأولی، بیروت: دار الآداب.
سارتر، ژان پل. 1361ش، اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ترجمه مصطفی رحیمی، چاپ هشتم، تهران: مروارید.
شوالیه، ژان و آلن گربران. 1384ش، فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، ج2، تهران: نشر جیحون.
عباس، احسان. 1977م، اتجاهات الشعر العربی المعاصر، الطبعة الأولی، الکویت: عالم المعرفة. 
فرای، نورتروپ. 1388ش، رمزکل: کتاب مقدس و ادبیات، ترجمه صالح حسینی، تهران: نیلوفر.
کاسیرر، ارنست. 1372ش، فلسفه روشن­اندیشی، ترجمه نجف دریابندری، تهران: خوارزمی.
کریچلی، سایمون. 1393ش، خیلی کم... تقریباً هیچ: مرگ، فلسفه، ادبیات، ترجمه لیلا کوچک منش، تهران: رخداد نو.
کوندرا، میلان. 1397ش، بار هستی، ترجمه پرویز همایون پور، تهران: قطره.
گمپرتس، تئودور. 1375ش، متفکران یونانی، ترجمه محمد حسن لطفی، ج 1، تهران: خوارزمی.
المیر، طلال. 2009م، النبوءة فی الشعر العربی الحدیث، الطبعة الأولی، بیروت: المؤسسة الجامعیة للدراسات والنشر والتوزیع.
یاسپرس، کارل. 1373ش، آغاز و انجام تاریخ، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران: خوارزمی.
کتب انگلیسی
Childs Peter and Fowler Roger (2006). The Routledge dictionary of literary terms. Taylor & Francis Library.
Collins. John Joseph (1979).  Apocalypse: The Morphology of a Genre. Printed in the United States of America.
Collins, John Joseph (1998).  The apocalyptic imagination: an introduction to Jewish apocalyptic literature. 2nd ed, Wm. B. Eerdmans Publishing Co.
Hahne . Harry Alan (1997). The corruption and redemption of creation. Toronto: Ontario.
Helm , David R (2009). An Approach to Apocalyptic Literature: A Primer for Preachers. The Charles Simeon Trust.
Kermode , Frank (2000). The Sense of an ending studies in the theory of  fiction with a new epilogue. Oxford University Press.
Deleuze, Gilles (1986). Nietzsche and philosophy. Translated by Hugh Tomlinson. Continuum London . New York.
 
مقالات
ذوالفقار­خانی، مسلم. 1397ش، «بررسی تطبیقی مؤلفه‌های ادبیات آپوکالیپسی(آخر الزمانی) در سفر احمد شاملو و بازگشتِ دیگر ویلیام  باتلر ییتس»، نشریه ادبیات تطبیقی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 10، شماره 19، صص67-87.
شکیبایی­فر، شهلا و محسن پیشوایی علوی. 1397ش، «کشمکش سیاسی اجتماعی در شعر خلیل حاوی و مهدی اخوان ثالث»، نشریه ادبیات تطبیقی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 10، شماره 18، صص 123- 144.  
شیخ، محمد و رضا رضایی و طیبه فرهادی. 1395ش، «بررسی تطبیقی مفهوم منجی در شعر فروغ فرخ زاد و نزار قبانی»، کاوشنامه ادبیات تطبیقی(مطالعات تطبیقی عربی- فارسی)، سال6، شماره 2، صص71-88.
صالحی، پیمان و مهدی اکبرنژاد. 1394ش، «تحلیل مفهوم آپوکالیپس و ارتباط آن با سبک شناسی با تکیه بر داستان یوسف(ع) در قرآن کریم»، پژوهشنامه عرفان، شماره 16، صص75-97.
محمدی، گردآفرین و مهدی ممتحن. 1389ش، «بررسی و مقایسه دو سفر روحانی زرتشتی و یهودی به دنیای پس از مرگ(ارداویرافنامه و رؤیای خنوخ)»، مطالعات ادبیات تطبیقی، واحد جیرفت. دوره 4. شماره 13، صص 159-172.