بررسی اصول مملکت‌داری و حکومت در نهج‌ البلاغه و سیاست‌نامه(با تکیه بر امور نظامی و جنگی)

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی و دبیر رسمی آموزش ‌و پرورش ناحیه 1 کرج

چکیده

حکومت و مملکت‌داری، از آغاز زندگی اجتماعی بشری، مورد توجه انسان‌ها بوده و از زمان‌های دور در باب این موضوع، آثاری نوشته شده است. نظر به پیوند تاریخی- دینی ما ایرانیان با اعراب، پیوند میان زبان و ادبیات فارسی و زبان و ادبیات عربی، بسی عمیق و ریشه‌دار است. تأثیر و تأثر آموزه‌های دینی، اجتماعی، اخلاقی، سیاسی و حتی تجربیات حکومتی و مملکت داری در آثار ادبی هر دو ملت، بیان‌گر این پیوند است. این پژوهش، ضمن تأکید بر این اصل که برای تحقّق اهداف و آرمان‌های حکومت، وجود حاکمی با توانمندی‌های ویژه ضروری است، توانسته است با برشمردن اصول مهم کشورداری در بخشِ نظامی و شرح و تفصیلِ این اصول، با استناد به مطالب بدست‌آمده در این دو کتاب، تأثیر شیوه کشورداری امام علی(ع) را بر روش کشورداری خواجه نظام الملک و تألیف «سیاست‌نامه» به اثبات برساند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

نهج ‌البلاغه. ترجمه داریوش شاهین.

بابایی، محمدباقر. 1384ش، مبانی استراتژی فرهنگی از دیدگاه امام علی(ع)، تهران: نشر دوره جنگ.

بستانی، محمد. 1378ش، استراتژی نظامی امام علی(ع)، ترجمه حسن علی ‌اکبری، تهران: سازمان تحقیقات خودکفایی بسیج.

جمعی از نویسندگان. 1383ش، رفتارهای علوی و راه‌های تحقّق آن، تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین(ع).

جهان بزرگی، احمد. 1388ش، اصول سیاست و حکومت، تهران: نشر فرهنگ و اندیشه اسلامی.

خامنه ای، سیدعلی. 1367ش، حکومت در اسلام(مقالات سومین و چهارمین کنفرانس اندیشه اسلامی)، تهران: نشر امیرکبیر.

خواجه نظام الملک، ابوعلی. 1390ش، سیرالملوک(سیاست‌نامه)، به تصحیح محمد استعلامی، تهران: نگاه.

دهخدا، علی‌اکبر. 1373ش، لغت‌نامه دهخدا، زیر نظر محمد معین و جعفر شهیدی، مؤسسه لغت‌نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.

صدوق، محمد. 1372ش، عیون اخبار الرضا، ترجمه علی‌اکبر غفاری و حمیدرضا مستفید، دو جلدی، تهران: انتشارات جهان.

 

مقالات

خسرو بیگی، هوشنگ. 1382ش، «اندیشه‌های خواجه نظام الملک توسی در سیاست‌نامه»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، آبان، شماره 73.

دانش، موسی. 1379ش، «سیاست و حکومت در نهج البلاغه»، مجله مشکوة، پاییز و زمستان، شماره‌های68 و69.

یوسفی، غلامحسین. 1347ش، «پیر سیاست»، مجله جستارهای ادبی دانشکده مشهد، بهار و تابستان، شماره‌های 13 و14.