کاربرد کهن الگوهای رنگ در مثنوی معنوی بر پایه نظریه یونگ

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران

2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران

چکیده

یکی از انواع جدید نقد متون ادبی، نقد کهن‌الگویی متون می‌باشد که مبتنی بر نقد روان‌شناختی بوده و بر اساس نظریات کارل گوستاو یونگ، روان‌شناس معروف و معاصر سوئیسی شکل گرفته است. به اعتقاد وی، روان آدمی از سه سطح خودآگاه، ناخودآگاه فردی و ناخودآگاه جمعی تشکیل شده است. عمیق‌ترین سطح روان، ناخودآگاه جمعی است که اسطوره‌ها، افسانه‌ها و باورهای هزاران ساله‌ بشر از دل آن بیرون آمده است. یونگ فرآورده‌های ناخودآگاه جمعی را، نمونه‌های اولیه، کهن‌الگو می‌نامد که مظاهر مختلفی مانند مادر، پیر خردمند، قهرمان، آنیما، آنیموس، تولد مجدد، سایه و نقاب دارد. بر اساس نظر یونگ صور مثالی به تنهایی محتوایی ندارند بنابراین خود را در قالب نمادهایی در رؤیا و اساطیر به ظهور می‌رسانند. امروزه کهن‌الگو از مباحث اصلی نقد ادبی و به ویژه نقد اسطوره‌ای است و جست‌وجو در نمادهای کهن‌الگویی، از مسائل مورد علاقه پژوهش‌گران ادبیات عرفانی به شمار می‌آید. از آنجایی که مولانا عارفی است که دارای ذهن نمادگرا بوده و مثنوی را در قالب یک اثر رمزی سروده است که پهنه بیکران نمادهای کهن‌‌الگویی است و دارای قابلیت بررسی کهن‌الگویی است، لذا در این تحقیق، نمادهای کهن‌الگویی «مثنوی معنوی» مولانا در طبقه کهن‌الگوی فرعی و در زیرشاخه رنگ مورد بررسی قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها


بیلسکر، ریچارد. 1384ش، یونگ، ترجمه حسین پاینده، تهران: انتشارات طرح نو.

سید حسینی، رضا. 1376ش، مکتب‌های ادبی جهان، جلد اول، تهران: انتشارات نگاه.

شایگان، داریوش. 1381ش، بت‌های ذهنی و خاطره ازلی، چاپ پنجم، تهران: انتشارات امیرکبیر.

شمیسا، سیروس. 1376ش، داستان یک روح، چاپ سوم، تهران: انتشارات جامی.

شولتز، دوان پی و دیگران. 1387ش، تاریخ روان‌شناسی نوین، ترجمه علی اکبر سیف، چاپ ششم، تهران: انتشارات دوران.

گورین، اِ و دیگران. 1371ش، راهنمای رویکردهای نقد ادبی، ترجمه زهرا میهن خواه، چاپ اول، تهران: انتشارات اطلاعات.

محمدی آسیابادی، علی. 1387ش، هرمنوتیک و نمادپردازی در غزلیات شمس، تهران: انتشارات سخن.

یونگ، کارل گوستاو. 1371ش، خاطرات، رؤیاها، اندیشه‌ها، ترجمه پروین فرامرزی، چاپ دوم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

یونگ، کارل گوستاو. 1373ش، روان‌شناسی و کیمیا‌گری، ترجمه پروین فرامرزی، چاپ اول، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

یونگ، کارل گوستاو. 1376ش، چهار صورت مثالی، ترجمه پروین فرامرزی، چاپ دوم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

یونگ، کارل گوستاو. 1381ش، یوگا، ترجمه جلال ستاری، چاپ دوم، تهران: نشر میترا.

یونگ، کارل گوستاو. 1383ش، انسان و اسطوره‌هایش، ترجمه حسن اکبریان طبری، چاپ اول، تهران: نشر دایره.

یونگ، کارل گوستاو. 1383ش، انسان و سمبول‌هایش، ترجمه محمود سلطانیه، چاپ چهارم، تهران: انتشارات جامی.

یونگ، کارل گوستاو. 1383ش، روان‌شناسی و شرق، ترجمه لطیف صدقیانی، چاپ اول، تهران: انتشارات جامی.

یونگ، کارل گوستاو. 1383ش، ضمیر پنهان، برگردان ابوالقاسم اسماعیل پور، چاپ دوم، تهران: انتشارات کاروان.

یونگ، کارل گوستاو. 1386ش، اسطوره‌ای نو نشانه‌هایی در آسمان، ترجمه جلال ستاری، چاپ اول، تهران: نشر مرکز.

 

 

مقالات

محمودی، محمدعلی و علی‌اصغر ریحانی فرد. 1391ش، «تحلیل کهن الگویی حکایت پادشاه و کنیزک مثنوی بر اساس دیدگاه یونگ»، شماره 18، پژوهشنامه ادب غنایی، صص 145-166.