بررسی تطبیقی روابط بینامتنی قرآن کریم و سروده‌های عربی خاقانی و سعدی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

چکیده

از میان تمام منابع پیشامتنی در ادبیات فارسی و عربی، قرآن کریم به واسطه الهی بودن و تمایز ذاتی با آثار ساخته‌شده توسط انسان‌ها و اشتمال بر آیات و مضامین و قصص غنی و بی­همتای خود کامل­ترین سرچشمه برای الهام­گیری شاعران و نویسندگان مسلمان به شمار می‌رود. برقراری روابط بینامتنی با قرآن مجید مستلزم تسلط بر زبان عربی و انس و آشنایی با قرآن کریم است. خاقانی و سعدی دو شاعر نامور زبان فارسی هستند که به لطف دارا بودن دو مزیت مذکور، علاوه بر اشعار پارسی به زبان تازی نیز اشعار شیوا و غرّایی سروده­اند. این دو شاعر در تازی­سروده­های خود نیز مانند اشعار فارسی روابط بینامتنی متعدد مشتمل بر تلمیح، اقتباس، تضمین و تحلیل با قرآن کریم داشته­اند. در این مقاله که بر اساس روش تحلیلی و تطبیقی فراهم آمده، کوشیده­ایم تا با ذکر نمونه­هایی از اشعار عربی هر دو شاعر و ترجمه آن­ها، شیوه­های روابط بینامتنی میان قرآن کریم و اشعار عربی آنان را بررسی و چگونگی و بسامد کارکرد این شیوه­ها را تبیین نماییم و مقایسه­ای تطبیقی از این دیدگاه میان سروده‌های عربی آنان به عمل آوریم. با توجه به اینکه تا کنون مقاله­ای به طور اخص به این موضوع نپرداخته است، انتظار می­رود این پژوهش راهگشای تحقیقاتی از این دست باشد.

کلیدواژه‌ها


قرآن مجید.

انصاری، قاسم. 1368ش، شرح و توضیح مناجات‌نامه خواجه‌ عبدالله انصاری‌هروی، تهران: انتشارات طهوری.

بندر ریگی، محمد. 1368ش، ترجمه منجد الطلاب(فرهنگ عربی به فارسی)، چاپ ششم، تهران: انتشارات اسلامی.

حلبی، علی‌اصغر. 1375ش، تأثیر قرآن و حدیث در‌ ادبیات‌ فارسی‌، تهران: انتشارات اسـاطیر.

راستگو، محمد. 1386ش، تاثیر قرآن و حدیث در شعر پارسی، قم: انتشارات دار الاسلام.

سجادی، ضیاء الدین. 1391ش، شرح و توضیح دیوان خاقانی، تهران: انتشارات زوار.

فروغی، محمدعلی. 1372ش، کلیات سعدی، چاپ هفتم، تهران: نشر محمد.

کاظمی، شهاب. 1370ش، آفرینش هنری در داستان ابراهیم(ع)، چاپ اول، قم: انتشارات أحسن الحدیث.

همایی، جلال الدین. 1363، فنون بلاغت و صناعات ادبی(دوره دو جلدی)، تهران: انتشارات توس.

 

مقالات

حسینی وردنجانی، سید محسن و عبدالله رادمرد. 1396ش، «تازی سروده­های خاقانی»، متن‌شناسی ادب فارسی، شماره 2، صص84-67.