مقایسه اشعار مشاهیر آذربایجانی در عرفان و تصوف

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ادب غنایی

2 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی مشهد

چکیده

در ارتباط با شناخت هنروری حافظ و نظامی در استفاده از معانی مجازی در کاربرد اصطلاحات عارفانه و خلق اشعار عرفانی به بررسی سروده‌های غزلی مشاهیر قرن ششم نیز پرداخته شد تصوف نظری و عرفان مدرسی آمیخته با آراء فلسفی و کلام، شاهکارهای بزرگ شعر عرفانی سنایی آغازگر عرفان، خاقانی و نظامی در وسعت معنایی گسترده رقم خورد که موجب تکامل بلندای عرفان با ترکیب‌های مناسب و ارتقاء معنا شد، گویی تصوف قرن شش خاقانی و نظامی را بر دروازه این مسلک با تأسی از سنایی نشاند. در این مقاله از خاقانی و نظامی با آوردن اصطلاحات در عبارات معمولی و سخن ناگفتن از وصال حقیقی در ابتدای ورود وادی شوریدگان است. شیوه سخن در شعر خاقانی در عین آراستگی از تکلف خالی نیست. خاقانی و نظامی هر دو با استفاده از طرزی توانا در آفرینش ترکیبات بدیع چون پیر مغان و دیر مغان با تعبیری دلنشین و عارفانه خلقی جدید و معجزگون را در سخن از خود به یادگار گذاشته‌اند و همچون چراغی فراسوی ادوار بعد در بدل عرفان شرعی به نظری نقشی ارزنده ایفا نموده‌اند.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

اسلامی ندوشن، محمدعلی. 1382ش، از رودکی تا بهار، درباره بیست و دو شاعر بزرگ ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات نغمه.

اشرف زاده. 1382ش، عطار و دیگران، چاپ اول، مشهد: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد.

بهار، محمدتقی. 1382ش، بهار و ادب فارسی، به کوشش محمد گلبن، چاپ سوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

حمیدیان، سعید. 1376ش، گنجینه حکیم نظامی گنجه­ای، به تصحیح حسن وحید دستگردی، چاپ اول، تهران: نشر قطره.

خاقانی شروانی، افضل الدین بدیل بن علی نجّار. 1357ش، تحفة العراقین، به تصحیح یحیی قریب، چاپ دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.

خاقانی شروانی، افضل الدین بدیل بن علی نجّار. 1382ش، دیوان، به کوشش ضیاء الدین سجادی، چاپ هفتم، تهران: انتشارات زوار.

خبره زاده، علی اصغر. 2536ش، ادب و اندیشه، چاپ اول، تهران: انتشارات آبان.

ذوالفقاری، حسن. 1394ش، یکصد منظومه عاشقانه فارسی، چاپ دوم، تهران: نشر چرخ.

زرین کوب، عبدالحسین. 1363ش، سیری در شعر فارسی، چاپ اول، تهران: انتشارات نوین.

سجادی، سید ضیاء الدین. 1378ش، مقدمه‌ای بر مبانی عرفان و تصوف، چاپ هفتم، تهران: انتشارات سمت.

شمیسا، سیروس. 1382ش، سبک شناسی شعر، چاپ نهم، تهران: انتشارات فردوس.

صفا، ذبیح الله. 1367ش، تاریخ ادبیات در ایران از میانه قرن پنجم تا آغاز قرن هفتم، ج2، چاپ هشتم، تهران: انتشارات فردوس.

عمید زنجانی، عباسعلی. 1366ش، پژوهشی در پیدایش و تحولات تصوف و عرفان، چاپ اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.

غنی، قاسم. 1388ش، تاریخ تصوف در اسلام، چاپ اول، تهران: انتشارات زوار.

فروزانفر، بدیع الزمان. 1350ش، سخن و سخنوران، چاپ دوم، تهران: انتشارات خوارزمی.

معین، محمد. 1384ش، مزدیسنا و ادب پارسی، به کوشش مهدخت معین، چاپ چهارم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

مؤتمن، زین العابدین. 1364ش، شعر و ادب فارسی، چاپ دوم، تهران: انتشارات زرین.

نظامی گنجوی، ابومحمد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤید. 1338ش، دیوان قصاید و غزلیات نظامی گنجوی، به کوشش سعید نفیسی، چاپ اول، تهران: کتابفروشی فروغی.

نظامی گنجوی، ابومحمد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤید. 1381ش، کلیات نظامی گنجوی، مطابق با نسخه تصحیح شده وحید دستگردی، چاپ اول، تهران: نشر پیمان.

یوسفی، غلام حسین. 1392ش، چشمه روشن دیداری با شاعران، چاپ سیزدهم، تهران: انتشارات علمی.