مطالعه تطبیقی شباهت و تفاوت دو کتاب «عیون الأخبار» و «العقد الفرید» از منظر ساختار و محتوا

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عرب، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی

چکیده

«عیون الأخبار» پس از«البیان والتبیین» جاحظ مهم‌ترین کتاب ادب شناخته شده است. وی در این کتاب هر فصل را «کتاب» نامیده است، برخی از فصول این کتاب عبارت‌اند از آداب کشورداری، آئین رزم و جنگاوری، اندرزهای پادشاهان، خلفا و حکیمان، سخنان حکمت آمیز بزرگان، خصلت­های شایست و ناشایست، و ضرب‌المثل‌ها. از کتاب­هایی که به تقلید از «عیون الأخبار» نوشته شده کتاب «العقد الفرید» از ابن عبد ربه است. مؤلف در این کتاب تمام بخش­های کتاب «عیون الأخبار» را در لابه‌لای تألیف خود جای داده و سپس مطالبی را که از دیگر کتاب‌ها اقتباس کرده در میان فصل‌ها و باب‌های کتاب خود گنجانده است. ابن عبد ربه کتاب خود را به تقلید از «عیون الأخبار» نگاشته و بسیاری از روایت­های آن را بدون ذکر نام ابن قتیبه و با حذف سلسله سندها نقل کرده است. در پژوهش حاضر که به روش تطبیقی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه­ای و دیجیتالی نگاشته شده است، دو کتاب ذکرشده مورد تحلیل قرار گرفته و به ذکر شباهت­ها و تفاوت­های آن‌ها پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها


ابن‌ عبد ربه‌، احمد بن محمد. 1904م، العقد الفرید، به کوشش احمد امین و دیگران، بیروت: دار الکتب العلمیة.

ابن‌ عبد ربه‌، احمد بن محمد. 1983م، العقد الفرید، به کوشش مفید محمد قمیحه و عبد المجید الرحینی، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیة.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 1331ق‌/ 1913م‌، کتاب‌ العرب‌ او الرد علی‌ الشعوبیة، رسائل‌ البلغاء، به‌ کوشش‌ محمد کردعلی‌، چاپ اول، قاهره: دار المعارف.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 1343ق‌/ 1925م‌، عیون‌ الأخبار، بی جا: بی نا‌.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 1363ش، مقدمة الشعر والشعراء، به‌ کوشش‌ گودفروا دومونیین‌، ترجمه آذرتاش‌ آذرنوش‌، تهران‌: ‌سمت.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 1368ق‌/ ‌1949م‌، المعانی‌ الکبیر فی أبیات المعانی، حیدرآباد دکن‌.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 1375ق‌/ 1965م‌، الأنواء، به‌ کوشش‌ شارل پلا و حمید الله‌، حیدرآباد دکن.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 1405ق‌/ 1985م، ‌تأویل‌ مختلف‌ الحدیث‌، چاپ سوم، بیروت‌: المکتب الاسلامی.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 1954م. تأویل‌ مشکل‌ القرآن‌، به‌ کوشش‌ احمد صقر، چاپ اول، بیروت‌: دار الکتب‌ العلمیة.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 1960م، المعارف‌، به‌ کوشش‌ ثروت‌ عکاشه، چاپ اول، قاهره‌: ‌دار المعارف.

ابن‌ قتیبه‌، عبد الله‌ بن مسلم. 2008م، منذر محمد سعید ابو شعر، چاپ اول، بیروت: المکتب الاسلامی.

 

مقالات

الکک، ویکتور. 1387ش، «زبان عربی در ایران، گذشته، حال و آینده»، ترجمه حیدر محلاتی، مجله ادبیات تطبیقی، جیرفت، سال دوم، شماره 6.