تأثیر شعر و اندیشه‌های عمر خیّام بر شعر عبد‌الوهّاب البیاتی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه یزد

2 دانش آموخته رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه یزد

3 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

چکیده

اثرپذیری و اثرگذاری پدیده‌هایی هستند که از دیرباز در میان شاعران و نویسندگان وجود داشته و در آثار آن‌ها منعکس شده‌اند. حکیم عمر خیام نیشابوری شاعر و فیلسوف قرن پنجم و ششم هجری را به حق می‌توان یکی از اثرگذار‌ترین شاعران بر ادیبان شرق و غرب دانست که بسیاری از ادیبان دیدگاه‌های فلسفی وی را در آثار خود منعکس کرده‌اند. عبد‌الوهاب بیاتی(1926- 1999م)، شاعر معاصر عراقی تبار- که با ادبیات ایران زمین و به­ویژه عمر خیام آشنا بود - وام‌ها از معدن اندیشه ناب خیام ستانده است. بر همین اساس، پژوهش حاضر که از نوع کیفی است و با روش توصیفی و تحلیلی صورت گرفته، شناساندن زمینه‌های اثر‌پذیری بیاتی از خیام و بیان گستره این وام‌ستانی ادبی را بر اساس مکتب فرانسه در ادبیات تطبیقی، وجهه همّت قرار داده است.

کلیدواژه‌ها


کتب فارسی

آقایانی چاوشی، جعفر. 1358ش، سیری در افکار علمی و فلسفی حکیم عمر خیام، تهران: انجمن فلسفه.

اسوار، موسی. 1381ش، از سرود باران تا مزامیر گل سرخ؛ پیشگامان شعر امروز عرب، تهران: سخن.

حقیقت، عبد‌الرفیع. 1368ش، فرهنگ شاعران زبان پارسی، تهران: چاپخانه آرین.

خیام. 1369ش، رباعیات، با مقدمه علی فروغی، چاپ اول، تهران: انتشارات اسماعیلیان.

خیام. 1321ش، رباعیات، به اهتمام محمدعلی فروغی و قاسم غنی، تهران: شرکت سهامی چاپ رنگین.

خیام. 1367ش، رباعیات، به تصحیح جلال الدین همایی، چاپ دوم، تهران: نشر هما.

شفیعی کدکنی، محمدرضا(م. سرشک). 1355ش، آواز‌های سند‌باد، تهران: انتشارات نیل.

شهولی، عبد‌الرحیم. 1353ش، حکیم عمر خیام و زمان او، تهران‌: انتشارات گوتنبرگ.

ضاوی، أحمد. 1384ش، کارکرد سنت در شعر معاصر عرب، ترجمه حسین سیّدی، مشهد: دانشگاه فردوسی.

مهاجر ‌شیروانی، فردین، و شایگان، حسن.1370ش، نگاهی به خیام همراه با رباعیات، تهران: انتشارات پویش.

هدایت، صادق. 1342ش، ترانه‌های خیام، چاپ چهارم، تهران: انتشارات امیرکبیر.

یوسفی، غلامحسین. 1369ش، چشمه روشن، تهران: انتشارات علمی.

کتب عربی

أبوأحمد، حامد. 1991م، عبدالوهابالبیاتیفیإسبانیا، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسة والنشر.

البیاتی، عبد‌الوهاب. 1995م، الأعمال الشعریة(مجلّدان)، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر- عمّان: دار الفارس.

البیاتی، عبد‌الوهاب. 1999م، ینابیع الشمس؛ السیرةالشعریة، دمشق: دار الفرقد.

البیاتی، عبد‌الوهاب. 1993م، کنت أشکو إلی الحجر، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر- عمان: دار الفارس.

بیضون، حیدر توفیق. 1993م، عبد‌الوهاب البیاتی أسطورة التیه بین المخاض والولادة، بیروت: دار الکتب العلمیة.

الخیّاط، جلال.1930م، الشعر العراقی الحدیث، بیروت: دار صادر.

الروضان، عبد عون. 2005م، الشعرالعربفیالقرنالعشرین، عمان: الأهلیة.

الصراف، أحمد حامد. 1931م، عمر الخیام: عصره، سیرته، أدبه، فلسفته، رباعیاته، بغداد: دار السلام.

فوزی، ناهدة. دون تاریخ، عبدالوهاب البیاتی حیاته وشعره، إیران: منشورات کتاب صنوبر.

کامبل الیسوعی، روبرت ب. 1996م،أعلامالأدبالعربیالمعاصر، الطبعة الأولی، بیروت: الشرکة المتحدة للتوزیع.

ندا، طه. 1991م، الأدب المقارن، بیروت: دار النهضة العربیة.

 

مقالات

آریان، حسین و همکاران. بهار 1396ش، «بررسی تطبیقی لیلی و مجنون با اصلی و کرم آذربایجان»، فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت، سال یازدهم، شماره 41، صص 59- 81.

انوشیروانی، علیرضا. بهار 1389ش، «ضرورت ادبیات تطبیقی در ایران»، ادبیات تطبیقی، سال اول، پیاپی 1 دوره اول، صص6 - 38.

فخر، غلامرضا. بی‌تا، «جستاری در مضامین مشترک در ادبیات فارسی و عربی با رویکرد ادبیات تطبیقی»، ادبیات تطبیقی، صص 103- 122.

نظری منظم، هادی. بهار 1389ش، «ادبیات تطبیقی: تعریف و زمینه‌های پژوهش»، ادبیات تطبیقی، سال اول، شماره دوم، دوره جدید، صص 221- 237.