بررسی تطبیقی جلوه‌‌های آسمان و اجرام آسمانی در شعر بحتری و خاقانی

نویسنده

دکتری زبان وادبیات عرب، دبیر آموزش و پرورش ناحیه 1 تبریز

چکیده

آسمان و اجرام وابسته به آن مانند ماه، خورشید و ستارگان از دیرباز جلوه‌های گوناگون و تعیین کننده معنایی و تصویری در شعر کهن و معاصر فارسی و عربی داشته‌اند. بررسی این جلوه‌ها نقش مهمی در ورود به دنیای ذهنی شاعران و شناختن اندیشه‌ها و عواطف آنان دارد؛ ضمن اینکه، خواننده را با شگردها و ظرایف بلاغی به کار گرفته شده توسط هر شاعر بیش‌تر آشنا می‌سازد. بر این اساس و با توجه به همین اهمیت، پژوهش حاضر بر آن است با استفاده از شیوه توصیفی- تحلیلی، بارزترین کارکردهای معنایی و تصویری آسمان و اجرام مربوط به آن را در اشعار دو شاعر بزرگ کلاسیک بررسی کند و به پُر نمودترین شباهت‌ها و تفاوت‌های شعر آن‌ها از این منظر بپردازد. یکی از این دو شاعر، بحتری شاعر پرآوازه عرب در قرن سوم و دیگری خاقانی شروانی، شاعر برجسته قرن ششم در ایران می‌باشد. این دو شاعر توجهی بارز وتعیین کننده به آسمان، خورشید، ماه و ستارگان داشته‌اند و تصاویری که از این عناصر مربوط به طبیعت ساخته‌اند، سزاوار بررسی است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
 
کتب فارسی
بهار، مهرداد. 1362ش، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: طوس.
ترابی، سیّد محمد. 1382ش، نگاهی به تاریخ ادبیات ایران از روزگار پیش از اسلام تا اوایل قرن هفتم، چاپ اول، تهران: ققنوس.
خاقانی. 1375ش، دیوان خاقانی، به تصحیح دکتر میر جلال الدّین کزّازی، چاپ اول، تهران: نشر مرکز.
دشتی، محمّد. 1340ش، شاعری دیرآشنا، تهران: بی نا.
عفیفی، رحیم. 1376ش، فرهنگنامه شعری، چاپ دوم، تهران: سروش.
ماهیار، عبّاس. 1394ش، نجوم قدیم و بازتاب آن در ادب پارسی، چاپ دوم، تهران: اطّلاعات.
 
کتب عربی
البحتری، ابو عبادة الولید بن عبید. 1987م، دیوان البحتری، الطبعة الأولی، بیروت: دار الکتب العلمیة.
بدوی، أحمد. 1970م، البحتری، الطبعة الأولی، القاهرة: دار المعارف.
البلتاجی، محمد الأنوار. 1985م، من وصایا القرآن الکریم، الطبعة الثانیة، القاهرة: دار التراث العربی.
زیّات، أحمد حسن. 2005م، تاریخ الأدب العربی، الطبعة التاسعة، بیروت: دار المعرفة.
شراره، عبداللطیف. 1998م، شعراؤنا القدامی، الطبعة الأولی، بیروت: الشرکة العالمیة للکتاب.
الشکعۀ، مصطفی. 1979م، الشعر والشعراء فی العصر العباسی، الطبعة الأولی، بیروت: دار العلم للملایین.
شلق، علی. 2006م، البحتری، الطبعة الأولی، بیروت: دار ومکتبة الهلال.
المعرّی، ابوالعلاء. 1936م، عبث الولید، الطبعة الأولی، دمشق: مطبعة الترقی.
 
مقالات
سهرابی، فرخنده. 1393ش، «بررسی نماد خورشید در شعر امل دنقل و شفیعی کدکنی»، کاوشنامه ادبیّات تطبیقی دانشگاه رازی کرمانشاه، سال چهارم، شماره 14، ص4.
کرمی، محمّدحسین. 1389ش، «خاقانی معمار زبان و خیال»، مجله علمی- پژوهشی فنون ادبی دانشگاه اصفهان، سال دوم، شماره پیاپی 2-1، ص 16.
مشهور، پروین‌دخت. 1388ش، «ماه و خورشید در شعر خاقانی»، فصلنامه تخصّصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، صص 82-9.