درون‌مایه اشعار حکمی ناصرخسرو و ابوالعتاهیه

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 رییس و عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان یزد، ایران(استادیار).

2 مدرس زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان یزد، ایران

چکیده

ناصرخسرو و ابوالعتاهیه از جمله شاعرانی هستند که حکمت را در مضامین شعری خود جای داده و مفاهیم آن را به شکل والایی پرورانده­اند. این دو شاعر بزرگ با بیان این مفاهیم متعالی حکمی، از سردمداران این عرصه به شمار می­آیند و با وجود شباهت­ها، تفاوت­هایی نیز در بیان مضامین حکمی آن‌ها دیده می‌شود. این پژوهش با بررسی بسامد این مضامین، سعی بر توضیح شباهت­ها و تفاوت­های موجود در اشعار دو شاعر دارد. نتایج این بررسی نشان می­دهد که هر دو شاعر، در پی بیان مفاهیم حکمی و فلسفی در شعرشان بوده­اند. اما ناصرخسرو با تکیه بر اصول اخلاقی، اعتقادی و عملی، از این مفاهیم، بهره بیش‌تری برده­است. به نظر می­رسد که او به حکم رواج اشعار عربی در آن زمان در میان ایرانیان و بنا بر شیوه­های تعلیمی رایج در عصر خود، با اشعار شاعران عرب به ویژه ابوالعتاهیه آشنا بوده و می­توان گفت که به نوعی به مضامین و حکمت­های شعر وی نظر داشته است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

ابن الاثیر، عزالدین علی بن محمد. 1965م، الکامل فی التاریخ، بیروت: بی نا.

ابوالعتاهیه، اسماعیل بن قاسم. 1406ق، دیوان، بیروت: دار الجنان.

الاصفهانی، ابوالفرج. 1965م، الأغانی، بیروت: دار الفکر.

جوادی آملی، عبدالله. 1386ش، رحیق مختوم(شرح حکمت متعالیه صدرالدین شیرازی)، ج 1، قم: اسراء.

حکیمی، محمود. 1385ش، در مدرسه ناصرخسرو، تهران: نشر قلم.

راغب اصفهانی، حسین بن محمّد. 1412ق، المفردات فی غریب القرآن، دمشق: دار القلم.

رزمجو، حسین. 1369ش، شعر کهن فارسی در ترازوی نقد اخلاق اسلامی، مشهد: نشر آستان قدس رضوی.

زرین کوب، عبدالحسین. 1371ش، آشنایی با نقد ادبی، چ 8، تهران: سخن.

صفا، ذبیح الله. 1384ش، تاریخ ادبیّات ایران، چ 24، تهران: ققنوس.

طباطبایی، سید محمّدحسین. 1382ش، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه محمّدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

الفاخوری، حنا. 1368ش، تاریخ ادبیات عربی، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران: توس.

فروزانفر، بدیع الزمان. 1339ش، سخن و سخنوران، تهران: انتشارات علمی.

قبادیانی، ناصر خسرو. 1357ش، دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی، به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق، ج1، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل شعبه تهران.

قبادیانی، ناصر خسرو. 1387ش، دیوان، تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقّق، چاپ هفتم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

قرشی، سید علی اکبر. بی تا، قاموس القرآن، مج 2، بی جا: نشر دار الکتب الاسلامیه.

الکفراوی، محمد عبد العزیز. اسطورة الزهد عند ابی العتاهیة، قاهره: دار نهضة مصر للطبع و النشر.

مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین. 1937م، مروج الذهب ومعادن الجواهر، تحقیق محی الدین عبدالحمید، بیروت: دار الفکر.

ناصرخسرو، ابومعین. 1378ش، دیوان اشعار، مجتبی مینوی و مهدی محقق، چ 5، تهران: دانشگاه تهران.

هداره، محمّد مصطفی. 1969م، اتجاهات الشعر العربی، الطبعة الثانیة، القاهره: دار المعارف.

یوسفی، غلامحسین. 1377ش، چشمهروشن، تهران: انتشارات علمی.