نگاهی تطبیقی به شعر احمد شاملو و احمد مطر (با رویکرد تحلیل روان‌شناختی بر پایه نظریه شخصیت فروید)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دهدشت، دانشگاه آزاد اسلامی، دهدشت، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

چکیده

احمد مطر شاعر شناخته شده عرب، اشعار اجتماعی خود را در تعارض با اعمال و افکار طبقه حاکمیت سروده است. در این اشعار، شاهد اعتراض­ها و افشاگری­های وی علیه جامعه خیانتکار و حکومت ظالم هستیم؛ همین رویه را می­توان در شعر احمد شاملو ملاحظه کرد. مشابهت­های فکری این دو شاعر باعث شد تا اشعار و افکار آن­ها را بر اساس نگرش ادبیات تطبیقی بررسی نماییم. از میان رویکردهای نقدی نظریه شخصیت که در میان روان‌شناسان از بحث­های حائز اهمیت بود را به خاطر برجستگی شواهد مرتبط با آن در شعر احمد مطر و احمد شاملو برگزیدیم. در این پژوهش، اشعار شاعران نامبرده را با توجه به نظریه­های روان‌شناسی معروف بررسی کرده­ایم؛ با توجه به نظریه فروید مبنی بر ابعاد سه‌گانه شخصیت، تعارض­های نهاد، من و فراخود را در شعر هر دو شاعر باز نموده و مکانیسم­های روانی بکاررفته در جهت حل این تعارض را مشخص کرده­ایم. این پژوهش به شیوهتوصیفی- تحلیلی و بر پایه روش کتابخانه­ای انجام گرفته است.

کلیدواژه‌ها


احمدوند، محمدعلی. 1386ش، بهداشت روانی، تهران: انتشارات پیام نور.
اسپربر، مانس. 1379ش، تحلیل روان‌شناختی خودکامگی و استبداد، ترجمه علی صاحبی، تهران: ادب و دانش.
اسنودن، رود. 1388ش، خودآموز یونگ: آموزش مبانی روان‌شناسی تحلیلی و آشنایی با نظریه‌های او، ترجمه نورالدین رحمانیان، چاپ دوم، بی جا: انتشارات آشیان.
امامی، نصرالله. 1385ش، مبانی و روش‌های نقد ادبی، چاپ سوم، تهران: جامی.
ایزدی، سیروس. 1351ش، روان‌شناسی شخصیت از دیدگاه مکاتب، بی جا: بی نا.
ایگلتون، تری. 1368ش، پیش درآمدی بر نظریه ادبی، ترجمه عباس مخبر، چاپ اول، تهران: شرکت نشر مرکز.
آیسنک، هانس یورگن. 1377ش، واقعیت و خیال در روان‌شناسی، ترجمه محمدنقی براهنی، نیسان کاهان، چاپ دوم، تهران: انتشارات رشد.
پارسا، محمد. 1376ش، زمینه روان‌شناسی(روانشناسی عمومی)، چاپ چهاردهم، تهران: انتشارات بعثت.
زرین کوب، عبدالحسین. 1388ش، آشنایی با نقد ادبی، چاپ هشتم، تهران: انتشارات سخن.
سیاسی، علی اکبر. 1349ش، روان‌شناسی شخصیت، انتشارات ابن سینا.
سیاسی، علی اکبر. 1354ش، نظریه‌های مربوط به شخصیت، انتشارات دانشگاه تهران.
شالچیان، طاهره. 1373ش، آشنایی با اصول روان‌شناسی، چاپ سوم، بی جا: انتشارات بدر.
شاملو، احمد. 1380ش، مجموعه آثار، تهران: نگاه.
شاملو، سعید. 1382ش، مکتب‌ها و نظریه‌ها در روان‌شناسی شـخصیت، چاپ هـفتم، تهران: رشـد.
شمیسا، سیروس. 1388ش، نقد ادبی، چاپ سوم، بی جا: نشر میترا.
شولتز، دوان. 1384ش، نظریه‌های شخصیت، کریمی و همکاران، چاپ اول، تهران: نشر ارسباران.
شولتس، دوآن. 1362ش، روان‌شناسی کمال، ترجمه گیتی خوشدل، تهران: نشر نو.
عباس، فیصل. 1996م، التحلیل النفسی والإتجاهات الفرویدیة؛ الـمقارنة العیادیة، الطبعة الأولی، بیروت: دار الفکر العربی.
فرزاد، عبدالحسین. 1388ش، درباره نقد ادبی، چاپ پنجم، نشر قطره: تهران.
ف‍روی‍د، زی‍گ‍م‍ون‍د. 1377ش، اص‍ول‌ روان‍ک‍اوی‌ ب‍ال‍ی‍ن‍ی، گ‍ردآوری‌ و ت‍رج‍م‍ه‌ از س‍ع‍ی‍د ش‍ج‍اع ‌‌ش‍ف‍ت‍ی‌، تهران: ققنوس.
ف‍روی‍د، زی‍گ‍م‍ون‍د. 1389ش، اش‍ت‍ب‍اه‍ات‌ ل‍پ‍ی، ت‍رج‍م‍ه ح‍س‍ی‍ن‌ آروم‍ن‍دی‌، بی جا: بی نا.
ف‍روی‍د، زی‍گ‍م‍ون‍د. 1390ش، آینده یـک پندار، ت‍رج‍ـم‍ه، ت‍ح‍ـش‍ی‍ه‌ و م‍ق‍دمـ‍ه‌ ه‍اش‍م‌ رض‍ی، تهـران: بهجـت.
فروی‍د، زی‍گ‍م‍ون‍د. 1391ش، ال‍ت‍ح‍ل‍ی‍ل‌ ال‍ن‍ف‍س‍ی‌ ل‍ل‍رج‍ولة والان‍وثة‌ م‍ن‌ ف‍روی‍د ال‍ی‌ لاک‍ان، ع‍دن‍ان‌ ح‍ب‌ ال‍ل‍ه، ب‍إش‍راف‌ ال‍م‍رک‍ز ال‍ع‍رب‍ی‌ ل‍لأب‍ح‍اث‌ ال‍ن‍ف‍س‍ی‍ة‌ وال‍ت‍ح‍ل‍ی‍ل‍ی‍ة.‌
ف‍روی‍د، زی‍گ‍م‍ون‍د. 1392ش، اص‍ول‌ روان‍ک‍اوی‌ ارن‍س‍ت‌ ج‍ون‍ز، دال‍ب‍ی‌ی‍ز ... ب‍ا ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ از اص‍طلاح‍ات‌ ع‍م‍وم‍ی‌ و ف‍ره‍ن‍گ‍ی، ت‍رج‍م‍ه، ت‍ح‍ش‍ی‍ه‌ و م‍ق‍دم‍ه‌ ه‍اش‍م‌ رض‍ی، تهران: بهجت.
فیست، جس، جی فیست، گریگوری. 1389ش، نظریه‌های شخصیت، ترجمه یحیی سید محمدی، چاپ پنجم، تهران: نشر روان.
کریمی، یوسف. 1389ش، روان‌شناسی شخصیت، چاپ چهاردهم، تهران: مؤسسه نشر ویرایش.
گنجی، حمزه. 1383ش، روان‌شناسی عمومی، چاپ بیست و هفتم، نشر ساوالان.
مانفردا، مارگاریت و ل، کرامپیتز، سیدنی د. 1369ش، روان‌پرستاری، ترجمه طلعت شهریاری و همکاران، چاپ اول، تهران: نشر مرکز دانشگاهی.
مطر، احمد. 1384ش، پ‍لاک‍ارده‍ا: ی‍ک‌ ش‍ع‍ر، ت‍رج‍م‍ه‌ ع‍ب‍دال‍رض‍ا رض‍ای‍ی‌ ن‍ی‍ا، تهران: سوره مهر.
مطر، احمد. 1390ش، چ‍ه‌ دش‍وار اس‍ت‌ س‍خ‍ن؛ گ‍زی‍ده‌ اش‍ع‍ار احم‍د م‍طر، ت‍رج‍م‍ه‌ ص‍ف‍اء ال‍دی‍ن‌ گ‍چ‍ی، تهران: بی نا.
مطر، احمد. 1391ش، درها هم زبان دارند، ترجمه ایاد فیلی، تهران: آوگان.
مطر، احمد. 1392ش، خندیدن با زبان زخم، ترجمه عبدالرضا رضایی نیا، تهران: روایت فتح.
مطر، احمد. 1393ش، تق تق، ترجمه سهند آقایی، تهران: مشکی.