بررسی تطبیقی «ابومسلم‌نامه» ابوطاهر طرسوسی و «ابومسلم الخراسانی» جرجی زیدان

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم(دانشکده علوم قرآنی خوی)

2 عضو هیأت علمی دانشکده ادبیات دانشگاه قم

چکیده

داستان‌پردازی و روایت درباره ابومسلم خراسانی و قیام وی همواره محل بحث ادیبان و مورخان و دیگر صاحبنظران بوده و هر کس به فراخور گرایش فکری و مسلک خویش درباره آن سخن‌سرایی کرده‌اند. در این میان دو تن از صاحبنظران ادب عربی و فارسی؛ جرجی‌زیدان و ابوطاهر طرسوسی با نگرشی خاص به مسأله ابومسلم و قیام وی پرداخته‌ و مفاهیم متفاوت و گاه متناقضی از وی ارائه کرده‌اند. با توجه به جایگاه ابومسلم خراسانی، مقالـه پیش‌ رو بر آن است تا با روش تطبیقی، به مقایسـه ساختاری و محتوایی داستان‌های «ابومسلم الخراسانی» و «ابومسلم نامه» بپردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد نشانه‌ای از تأثیر و تأثر میان این دو داستان وجود ندارد؛ شخصیت واقعی ابومسلم در هر دو اثر تا حدودی تحریف شده و زیدان هم در رعایت معیارهای شکلی و هم در زمینه محتوایی داستانش، موفق‌تر از طرسوسی عمل کرده است.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
براهنی، رضا. 1368ش، قصه‌نویسی، چاپ اول، تهران: انتشارات البرز.
پارسا نسب، محمد. ۱۳۸۹ش، نظریه و نقد رمان تاریخی فارسی، تهران: نشر چشمه.
زیدان، جرجی. ۱۹۹۸م، ابومسلم الخراسانی، بیروت: دار صادر.
الصاوی، محمود. ۲۰۰۰م، کتابات جرجی زیدان، بیروت: دار الهدایه للنشر.
طرسوسی، ابوطاهر. بی ‌تا، حماسـﺔ ابومسلم خراسانی، به کوشش اقبال یغمایی، تهران: انتشارات گوتنبرگ.
الفاخوری، حنا. ۱۴۲۴ق، الجامع فی تاریخ الأدب العربی، ج ۲، قم: منشورات ذوی القربی.
فرزاد، عبدالحسین. ۱۳۷۶ش، درباره نقد ادبی، تهران: نشر قطره.
القاعود، حلمی‌ محمد. ۲۰۰۹م، الروایة التاریخیة فی أدبنا الحدیث، دسوق: دار العلم والایمان للنشر.
محجوب، محمدجعفر. ۱۳۸۲ش، ادبیات عامیانـه ایران، به کوشش حسن ذوالفقاری، تهران: نشر چشمه.
المحص، محمدجواد. ۲۰۰۴م، روایات جرجی زیدان، اسکندریه: مکتبة النهضة المصریة.
مورگان فورستر، ادوارد. ۱۳۵۲ش، جنبه‌های رمان، ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
میرصادقی، جمال. ۱۳۸۵ش، عناصر داستان، تهران: انتشارات سخن.
نجم، محمد یوسف. ۱۹۷۹م، القصة فی الأدب العربی الحدیث، بیروت: دار صادر.
نجم، محمد یوسف. 1982م، فن القصة، الطبعة الخامسة، بیروت: دار الثقافة.
واحد دوست، مهوش. ۱۳۸۹ش، رویکردهای علمی ‌به اسطوره شناسی، تهران: انتشارات سروش.
 
مقالات
احمد سلطانی، منیره و ارشد، معصومه. ۱۳۹۲ش، «بررسی و نقد عناصر عامیانه در ابومسلم نامه»، مجلـه نقد ادبی، دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی، شماره ۱۲، صص ۱-۱۷.
بابازاده اقدم، عسگر و شکیب، محمود. ۱۳۹۰ش، «بررسی تطبیقی ابومسلم خراسانی جرجی زیدان و سیاه‌پوشان صنعتی‌زاده»، مجلـه علمی ‌پژوهشی انجمن زبان و ادب عربی، شماره ۲۰، صص ۸۵- ۱۰۶.
پروینی، خلیل. ۱۳۸۱ش، «نگاهی به داستان و اجزای تشکیل دهنده آن»، مجلـه علمی ‌پژوهشی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، صص۴۹۷- ۵۱۶.
جعفری قنواتی، محمد. ۱۳۸۵ش، «اجتماعیات در ابومسلم نامه»، کتاب ماه علوم اجتماعی، اردیبهشت و خرداد، شماره ۱۰۳، صص ۴۴- ۴۷.
سعادت، اسماعیل. ۱۳۸۴ش، «ابومسلم نامه»، دانشنامـه زبان و ادب فارسی، ج1، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، صص 175- 176.
کرمی‌پور، حمید و خالقیان، مجید. ۱۳۹۳ش، «بررسی محتوایی روایت ابومسلم خراسانی»، فصلنامـه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی، شماره چهارم، صص ۴۳۷- ۴۵۵.